Kontrola trzeźwości

1. Czy w aktualnym stanie prawnym pracodawca może przeprowadzać kontrolę trzeźwości swoich pracowników?

Tak. Nowelizacja kodeksu pracy pod kątem regulacji dotyczącej kontroli trzeźwości pracowników weszła w życie z dniem 21 lutego 2023 roku. Przed tym, pracodawca mógł jedynie wezwać policję, która kontrolowała pracowników w razie uzasadnionego podejrzenia, że stawili się oni do pracy w stanie po użyciu alkoholu albo w stanie nietrzeźwości lub spożywali alkohol w czasie pracy.

2.  Jakie formy badania trzeźwości przewidują nowe przepisy?

Nowe przepisy przewidują dwie formy badania trzeźwości (i odpowiednio – badania na obecność środków działających podobnie do alkoholu):

• badanie prewencyjne,
• badanie w przypadku uzasadnionego podejrzenia, że pracownik stawił się do pracy w stanie po użyciu alkoholu albo w stanie nietrzeźwości lub spożywał alkohol w czasie pracy.

3. Czy pracodawcy są od tej pory zobowiązani do wprowadzenia stosownych regulacji wewnątrzzakładowych dotyczących kontroli trzeźwości?

Nie. Pracodawcy mają jedynie możliwość uregulowania kontroli trzeźwości swoich pracowników. Jednak jeśli tego nie zrobią, nie będą upoważnieni do prowadzenia badań prewencyjnych, jak również nie będą mogli samemu weryfikować stanu trzeźwości pracowników, nawet w przypadku uzasadnionego podejrzenia co do stanu trzeźwości pracowników.

4. Jakie formalne kroki powinien podjąć pracodawca, aby był upoważniony do przeprowadzania kontroli trzeźwości?

Zgodnie z nowelizacją, pracodawca powinien uregulować zasady w zakresie kontroli trzeźwości i obecności w organizmie środków działających podobnie do alkoholu w konkretnie określonych dokumentach:

• układzie zbiorowym;

• regulaminie pracy, jeżeli pracodawca nie jest objęty układem zbiorowym pracy;

• obwieszczeniu, jeżeli pracodawca nie jest objęty układem zbiorowym pracy lub nie jest obowiązany do sporządzenia regulaminu pracy.

5. Co powinno znaleźć się w dokumentach regulujących badanie trzeźwości?

Pracodawca powinien określić:

• grupę lub grupy pracowników objętych kontrolą trzeźwości (dopuszczalne jest także ustalenie przez pracodawcę, że kontroli trzeźwości podlegają wszyscy pracownicy);

• sposób przeprowadzania kontroli trzeźwości (w tym rodzaj urządzenia wykorzystywanego do kontroli);

• czas i częstotliwość przeprowadzania kontroli (nowe przepisy nie wymagają od pracodawcy precyzyjnego wskazania, w jakie dni będzie przeprowadzał kontrolę, jednak wskazane jest np. ustalenie, czy pracodawca będzie dokonywał kontroli jedynie przed rozpoczęciem przez pracowników pracy w danym dniu, czy również może to robić w czasie pracy).

6. Czy nowe przepisy odnoszą się wyłącznie do pracowników zgodnie z definicją wynikającą z kodeksu pracy?

Nie. Regulacje dotyczące kontroli trzeźwości dotyczą zarówno pracowników, jak i innych osób, tj. osoby zatrudnione na podstawie umów cywilnoprawnych (np. zleceniobiorców) lub usługodawców prowadzących własną działalność gospodarczą (np. kontraktorów w ramach B2B). Kontrolę trzeźwości można również zastosować w przypadku pracowników zdalnych.

7. Czy zgodnie z nowelizacją tylko pracodawca może przeprowadzać badanie trzeźwości pracowników?
pracowników?

Nie. Najczęściej badania wykonywane są przez osoby pełniące obowiązki służby bhp w zakładzie pracy (w firmach zatrudniających więcej niż 100 pracowników) lub pracowników zatrudnionych do innej pracy, którzy w części swoich obowiązków mają powierzone zadania służby bhp (to w mniejszych firmach do 100 pracowników). Pomimo wątpliwości, wykształciła się także praktyka zlecania kontroli trzeźwości oraz badań na obecność innych środków zewnętrznym firmom ochroniarskim. Należy jednak pamiętać o konieczności poinformowania o tym fakcie pracowników, w informacji o przetwarzaniu danych osobowych.

8. Czy pracodawca może dopuścić do pracy pracownika po stwierdzeniu stanu nietrzeźwości?

Nie. Pracodawca nie może dopuścić pracownika do pracy, jeżeli badanie kontroli trzeźwości wykazało obecność alkoholu w organizmie pracownika wskazującą na stan po użyciu alkoholu albo stan nietrzeźwości. Pracodawca, który nie organizuje pracy w sposób zgodny z BHP, popełnia wykroczenie przeciwko prawom pracownika i naraża się na grzywnę w wysokości do 30.000 złotych.

9. Co w sytuacji, gdy pracownik nie godzi się na przeprowadzenie badania trzeźwości przez pracodawcę?

Pracownik może odmówić badania, jeżeli narusza ono jego godność albo inne dobra osobiste, jest prowadzone przez osobę nieuprawnioną albo niezgodnie z zasadami określonymi w regulaminie pracy (np. przy użyciu innego urządzenia niż to, którego rodzaj jest wskazany w regulaminie pracy).

W innych przypadkach pracownik również może odmówić poddaniu się badaniu, musi się jednak liczyć z negatywną oceną takiego zachowania. Należy mieć na uwadze, że pracodawca zawsze ma prawo wezwać policję w celu przeprowadzenia przez nią badania trzeźwości.

10. Czy pracodawca ma prawo badać pracowników wybranym przez siebie sposobem?

Nie. Kontrola trzeźwości obejmuje badanie przy użyciu metod niewymagających badania laboratoryjnego za pomocą urządzenia posiadającego ważny dokument potwierdzający jego kalibrację lub wzorcowanie. Pracodawca po wykonaniu badania musi sporządzić protokół.

11. Jakie są konsekwencje prawne stwierdzenia nietrzeźwości u pracownika?

Podstawową konsekwencją stwierdzenia stanu nietrzeźwości dla pracownika jest przede wszystkim niedopuszczenie go do pracy, a w konsekwencji utrata prawa do wynagrodzenia. Co więcej, stwierdzenie nietrzeźwości może prowadzić do zastosowania kar porządkowych, a w pewnych okolicznościach uzasadniać rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika.